تولد یک آرمان: آغاز راه
آنچه که مسلم است تاریخ جنبش دانشجویی در ایران با “انجمنهای اسلامی دانشجویان” عجین شده است. امروز بیش از هشت دهه از تاسیس اولین انجمن اسلامی دانشجویان در دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران در سال ۱۳۲۱ میگذرد. انجمنی که در تقابل با افکار ضد دینی و کمونیستی دانشگاه به وجود آمد و سرآغاز حرکتی شد که اثرات بسیار عمیقی در تاریخ و وقایع آن داشت. در این یادداشت به بررسی اجمالی این تاریخ پرفراز و نشیب خواهیم پرداخت.
در فضای خفقان پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲، اولین گروهی که در مقابل استبداد شاهنشاهی ایستادند دانشجویان بودند که در اعتراض به سفر نیکسون به تهران در دانشگاه تهران تظاهرات کردند. در پی یورش نیروهای نظامی به دانشگاه تهران سه تن از دانشجویان به نام های مهدی شریعت رضوی، احمد قندچی و مصطفی بزرگ نیا به شهادت میرسند. اعتراض به تاسیس ساواک در سال ۳۵، اعتراض به تصویب لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی، اعتراض به تبعید امام و اعتراض های مکرر به فعالیت های رژیم شاه برای کمرنگ کردن فرهنگ دینی حاکم بر جامعه و دانشجویان و رواج ابتذال و فساد از دیگر فعالیت های دانشجویان در آن سال ها بود.
پس از تجربه ی موفق تاسیس انجمن اسلامی در دانشکده پزشکی دانشگاه تهران و نیز بعدها در انجمن دانشکده ی فنی، این مسئله در دیگر دانشگاه ها نیز پیگیری شد به طوری که در سال ۱۳۴۰ اولین کنگره انجمنهای اسلامی دانشجویان دانشگاه ها با حضور ۱۳ انجمن ازجمله انجمنهای تهران، مشهد و … با حضور بزرگانی همچون شهید مطهری، شهید مفتح و دیگران برگزار شد و در سال بعد نیز این کنگره با حضور ۱۷ انجمن برگزار شد.
تبلور کلام امام روح الله (ره)
پس از انقلاب تفکر تأسیس یک مرکز هماهنگی انجمنهای اسلامی قوت گرفت. بر این اساس هیئت مؤسسی متشکل از ۵ نفر به نامهای آقایان حبیبالله بیطرف، محسن میردامادی، ابراهیم اصغر زاده، محمدعلی سیدی نژاد و محمود احمدینژاد مأمور تشکیل اتحادیه شدند. حضرت امام خمینی (ره) در دیداری که این هیئت در اردیبهشتماه سال ۵۸ داشته و مسئلهی تأسیس اتحادیه را مطرح میکنند، میفرمایند: “بروید و تحکیم وحدت کنید”. مضاف بر آن زمانی که این افراد از امام درخواست میکنند تا به دلیل مشغلهای که دارند شخصی را بهعنوان نماینده در اتحادیه معرفی نمایند، ایشان حجتالاسلام سید علی خامنهای را بهعنوان نماینده ولیفقیه در دانشگاهها و بهطور اخص در دفتر تحکیم وحدت معرفی مینمایند. پس از تهیهی اساسنامه و مرامنامهای که به تائید مقام معظم رهبری در آن سال رسید، اعضای انجمنهای اسلامی دانشجویان در شهریور ۱۳۵۸ نشست ۱۰ روزهای را برگزار و موارد تهیهشده را به تصویب میرسانند، سپس جهت بیعت با امام مسلمین راهی قم شده و حضرت امام نیز در ۲۹ شهریور ۵۸ نکات ارزندهای را به ایشان گوشزد میکنند. بهاینترتیب ” اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان دانشگاههای سراسر کشور ” تأسیس میشود.
مهمترین مسئلهای که در ابتدای کار در دستور بررسی قرار میگیرد، تسخیر سفارت آمریکا بهعنوان مرکز جاسوسی ایالات متحده در خاورمیانه است. این مسئله ابتدا با مخالفت نمایندگان جناح راست یعنی محمود احمدینژاد (علم و صنعت) و محمدعلی سیدی نژاد (تربیتمعلم) مواجه شد. دلیل مخالفت هم آن بود که این کار باعث این شائبه خواهد شد که اینها ذیل بلوک شرق تعریف میشوند و معتقد بودند که بایستی با توجه به شعار نه شرقی و نه غربی بررسی بیشتری صورت گیرد. درنهایت تسخیر سفارت آمریکا با رهبری شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت تحت “عنوان دانشجویان پیرو خط امام” انجام شد و امام (ره) با تعبیر انقلابی بزرگتر از انقلاب اول آن را مورد تائید قراردادند. بدین ترتیب قدرت و قاطبه ی جناح تسخیرکننده، تحتالشعاع اهمیت کاری که انجام داده بود، بیشتر شد. در مقابل جناح راست در غیاب نیروهای حاضر در لانه جاسوسی -که مسئله گروگانها را از کار در تحکیم مهمتر میدانستند- دومین دوره شورای مرکزی تحکیم را به دست گرفت. مهمترین اقدام آنها هم انقلاب سوم یعنی انقلاب فرهنگی در دانشگاهها بود. با وقوع انقلاب و فضای باز سیاسی حاصل از آن، منازعات بسیاری در جامعه و دانشگاه در میان طیفها و نحلههای مختلف فکری شکل گرفت. برخی گروهها (نظیر سازمان مجاهدین خلق) با حمل اسلحه دانشگاه را به سنگر مبارزاتی خودکرده بودند. دانشجویان انجمنهای اسلامی بهعنوان مهمترین جریان اسلامی در دانشگاهها خود را ملزم به مبارزه در چند جبهه میدیدند، از یکسو بایستی تجهیز و پشتیبانی میشدند تا از مرزها دفاع کنند، از سوی دیگر باید با لیبرالهایی که آمده بودند انقلاب را مصادره کنند، مقابله میکردند و از دیگر سو بایستی با چپهای نزدیک مارکسیستها در جامعه و دانشگاه مبارزهی فکری میکردند. در این روزها بیش از ۷۰ گروه سیاسی علیه انقلاب در دانشگاه فعالیت میکردند. از طرفی پرواضح است که هر انقلاب نیاز به نهادهای جدید و نیروهای همسو با خود دارد، لذا نهادهای چون جهاد سازندگی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی توسط دانشجویان انجمنهای اسلامی پا گرفت. مضاف بر اینها انقلاب اسلامی به دلیل مسائل و مشکلاتی که در ابتدا گریبان گیر آن بود، فرصت آن را نداشت که نیروهای جوان با فراغت خاطر تحصیل کنند، اوضاع انقلاب و سپس جنگ باعث شد بسیاری از دانشجویان بدون آنکه فرصت به پایان رساندن تحصیل خود را داشته باشند، مسئولیت مختلفی ازجمله در سپاه، جهاد سازندگی و فرمانداریهای مناطق دورافتاده را در دست گرفتند.
در تحکیم افرادی که در ماجرای لانه حضور نداشتند، در اواخر سال ۱۳۵۹، فراکسیونی از چندین انجمن اسلامی با حضور دانشجویان دانشگاههای ملی، علم و صنعت ایران، خواجه نصیر و چند انجمن اسلامی دیگر به وجود آوردند. مبنای این اکثریت و اقلیت در بین نیروهای وفادار به جمهوری اسلامی، بیشتر، پذیرش یا رد نظرات آراء دکتر بهشتی و شهید مطهری بود. همان اختلافاتی که در انتخابات مجلس دوم، جناحبندی موسوم به راست و چپ را در احزاب و گروههای مختلف از قبیل سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، حزب جمهوری اسلامی، جامعه روحانیت مبارز و دفتر تحکیم وحدت رقم زد.
منتظر ادامهی تاریخچهی انجمن اسلامی باشید…
با افتخار در خدمت شما هستیم…
